Bạn đã chơi hay suốt ván. Thế cờ đang thắng, có khi thắng rõ. Rồi bạn nhìn đồng hồ: còn 28 giây. Tim đập nhanh, tay run, và trong 28 giây đó, ván thắng biến thành ván hoà — hoặc tệ hơn, thua vì hết giờ hay vì một nước đi vội.
Áp lực thời gian là kẻ thù chung của mọi người chơi cờ nhanh. Bài này không nói về cách tránh rơi vào thiếu giờ (đó là chuyện quản lý thời gian từ đầu ván), mà về điều cần làm khi đã ở đó: ba mươi giây cuối.
Nguyên tắc 1: đổi mục tiêu từ "hay nhất" sang "không thua"
Khi còn ít giờ, bạn không còn tìm nước tốt nhất nữa. Bạn tìm nước không làm hỏng thế cờ. Nước đơn giản, an toàn, đi ngay, luôn tốt hơn nước hay nhất mà bạn tìm ra khi đồng hồ đã về 0.
Câu hỏi duy nhất trước mỗi nước: nước này có để lại quân nào không được bảo vệ, hay mở đường chiếu cho đối phương không? Nếu không, đi.
Nguyên tắc 2: đang hơn thì đổi quân
Mỗi quân còn trên bàn là một cơ hội để sai. Khi đang hơn vật chất, đổi quân là cách an toàn nhất để thắng trong thiếu giờ: ít quân hơn, ít đòn chiến thuật hơn, và lợi thế của bạn rõ hơn.
Đổi Hậu đặc biệt quan trọng: Hậu đối phương là nguồn gốc của hầu hết các đòn chiếu liên tục cứu ván.
Nguyên tắc 3: đang kém thì giữ phức tạp
Ngược lại, nếu bạn đang kém và đối phương cũng thiếu giờ, đừng đơn giản hoá. Giữ quân, tạo đe doạ, bắt đối phương phải nghĩ ở mỗi nước. Người đang thắng mà thiếu giờ rất dễ sai khi phải xử lý nhiều đe doạ cùng lúc.
Nguyên tắc 4: giữ Vua an toàn trước mọi thứ
Trong thiếu giờ, đừng đẩy Tốt quanh Vua, đừng để Vua ở đường chéo hay cột mở. Bị chiếu liên tục khi còn năm giây là cách thua phổ biến nhất. Nếu có một nước yên tĩnh để tạo cửa sổ thoát cho Vua (đẩy Tốt h lên một ô chẳng hạn), đó thường là khoản đầu tư tốt.
Nguyên tắc 5: tận dụng cộng giây
Nếu ván có cộng giây (như 3+2), mỗi nước đi nhanh giúp đồng hồ tăng lên. Khi thiếu giờ:
- Đi các nước dễ (ăn lại quân, nước bắt buộc) thật nhanh, dưới hai giây, để tích thời gian.
- Dùng thời gian tích được cho một nước khó khi thật sự cần.
Với cộng giây, bạn gần như không bao giờ "rơi cờ" nếu giữ nhịp đi nhanh ở nước dễ. Thua vì hết giờ trong ván có cộng giây thường là do dừng quá lâu ở một nước.
Nguyên tắc 6: đi trước nước — chỉ khi chắc chắn
Trên các trang cờ trực tuyến có đi trước nước (premove): đặt sẵn nước của mình trước khi đối phương đi. Rất tiết kiệm thời gian, nhưng cũng rất nguy hiểm. Chỉ đi trước nước khi nước trả lời là bắt buộc — ví dụ ăn lại quân vừa bị ăn, hoặc Tốt đi tiếp khi không gì chặn được. Đi trước nước trong thế còn nhiều lựa chọn là cách mất quân nhanh nhất.
Nguyên tắc 7: biết khi nào có thể hoà theo luật
Hai điều cần biết để không thua oan:
- Hết giờ nhưng đối phương không đủ quân chiếu hết (chỉ còn Vua, hoặc Vua với một Mã hay một Tượng) thì là hoà, không phải thua.
- Lặp lại thế cờ ba lần là hoà. Nếu đang kém và thấy có thể chiếu liên tục, đó là cứu cánh tuyệt vời trong thiếu giờ.
Nguyên tắc 8: đừng nhìn đồng hồ quá nhiều
Nghe ngược đời, nhưng nhìn đồng hồ liên tục làm mất thêm thời gian và tăng hoảng. Liếc một lần sau mỗi vài nước là đủ. Phần lớn sự chú ý nên ở trên bàn cờ.
Luyện thiếu giờ có chủ đích
Kỹ năng đánh trong thiếu giờ luyện được, và cách luyện khá đơn giản:
- Chơi các thế tàn cuộc thắng với ít thời gian. Mở một thế Hậu và Vua đấu Vua, hay Xe và Vua đấu Vua, và tự đặt giới hạn 30 giây để chiếu hết máy. Làm cho tới khi xong mà không hoảng.
- Chơi vài ván 1 phút + 1 giây — không phải để giỏi cờ chớp, mà để tay quen đi nước an toàn thật nhanh.
- Xem lại 30 giây cuối của các ván thua vì thiếu giờ. Đếm xem có bao nhiêu nước bạn đi mà không kiểm tra quân không được bảo vệ. Thường chỉ một hai nước như vậy là đủ thua.
Sau vài tuần, cảm giác hoảng khi thấy đồng hồ còn ít sẽ giảm đi rõ rệt — vì bạn đã có sẵn một bộ phản xạ an toàn.
Và điều quan trọng nhất: đừng để rơi vào đó
Mọi nguyên tắc trên chỉ là cứu hoả. Cách tốt nhất vẫn là không tiêu quá nhiều thời gian ở khai cuộc và đi nhanh ở những nước dễ từ đầu ván. Một quy tắc đơn giản: sau 10 nước, bạn nên còn khoảng 90% thời gian; sau 20 nước, còn khoảng một nửa. Nếu thường xuyên dưới mức đó, hãy xem bài các thể thức thời gian để chọn thể thức hợp với tốc độ suy nghĩ của mình.
Luyện thế nào? Chơi với máy ở mức vừa sức với 3 phút + 2 giây, và cố ý giữ nhịp: nước dễ đi dưới hai giây. Sau ván, xem lại những nước bạn đi trong 30 giây cuối — máy sẽ cho biết chúng an toàn hay không.
Câu hỏi thường gặp
Còn 10 giây thì nên làm gì?
Đi những nước an toàn và nhanh nhất có thể: giữ quân được bảo vệ, không đẩy Tốt quanh Vua, đổi quân nếu đang hơn. Nếu ván có cộng giây, mỗi nước nhanh sẽ cho thêm thời gian.
Hết giờ có luôn thua không?
Không phải luôn luôn. Nếu đối phương không còn đủ quân để có thể chiếu hết (chỉ còn Vua, hoặc Vua với một Mã hay một Tượng), ván cờ là hoà.
Có nên đi trước nước khi thiếu giờ?
Chỉ khi nước trả lời gần như chắc chắn, như ăn lại quân vừa bị ăn. Đi trước nước trong thế còn nhiều lựa chọn rất dễ mất quân.
Làm sao để không hay bị thiếu giờ?
Đi nhanh ở khai cuộc và các nước dễ, dành thời gian cho khoảnh khắc quan trọng ở trung cuộc. Nếu vẫn thường xuyên thiếu giờ, chuyển sang thể thức chậm hơn hoặc có cộng giây.
