Hai người cùng mở một trang cờ và bấm "Chơi". Một người chọn 1 phút, người kia chọn 15 phút. Họ đang chơi cùng một trò chơi với cùng một bộ luật — nhưng thực chất là hai môn khác nhau. Ở 1 phút, ván cờ là cuộc đua phản xạ và chuột; ở 15 phút, nó là cuộc đấu suy nghĩ.
Bài này giải thích các thể thức thời gian, cách đọc ký hiệu, và quan trọng nhất: nên chọn thể thức nào nếu bạn muốn chơi giỏi lên chứ không chỉ chơi nhiều.
Đọc ký hiệu: con số trước dấu cộng và sau dấu cộng
Hầu hết thể thức được viết dạng "A+B":
- A là số phút mỗi người có cho cả ván.
- B là số giây được cộng thêm sau mỗi nước đi (increment — cộng giây).
Ví dụ, 3+2 nghĩa là mỗi bên có 3 phút, và mỗi lần đi xong được cộng 2 giây. 10+0 là 10 phút, không cộng gì: hết 10 phút là hết.
Cộng giây thay đổi ván cờ nhiều hơn người ta nghĩ. Không có cộng giây, cuối ván có thể thành cuộc "đánh đồng hồ": một bên còn 3 giây với thế thắng tuyệt đối vẫn thua vì không kịp chiếu hết. Có cộng giây, chỉ cần đi đủ nhanh là thời gian không bao giờ về không hoàn toàn — thế thắng thật sự thắng được.
Các thể thức và ranh giới giữa chúng
Tên gọi thì thống nhất, nhưng ranh giới giữa các loại khác nhau tuỳ nơi.
| Thể thức | Tiếng Anh | Ví dụ hay gặp | Cảm giác |
|---|---|---|---|
| Cờ siêu chớp | Bullet | 1+0, 2+1 | Phản xạ, hầu như không kịp tính |
| Cờ chớp | Blitz | 3+0, 3+2, 5+0, 5+3 | Nhanh, trực giác là chính |
| Cờ nhanh | Rapid | 10+0, 10+5, 15+10 | Đủ thời gian tính ở khoảnh khắc quan trọng |
| Cờ tiêu chuẩn | Classical | 30+0 trở lên; giải thật: 90 phút | Suy nghĩ sâu, tính nhiều biến |
Theo Liên đoàn Cờ vua Thế giới (FIDE): cờ chớp là thể thức mà thời gian mỗi bên cộng với 60 lần số giây cộng thêm không quá 10 phút; cờ nhanh là trên 10 phút và dưới 60 phút theo cùng cách tính; từ 60 phút trở lên là cờ tiêu chuẩn. Cách tính "cộng 60 lần cộng giây" là để quy đổi: một ván 3+2 được tính như ván khoảng 5 phút vì một ván trung bình dài chừng 60 nước.
Trên các trang cờ trực tuyến, ranh giới do mỗi trang tự đặt, nên cùng thể thức 8+0 có trang xếp vào chớp, trang khác xếp vào nhanh. Vì vậy điểm xếp hạng ở mỗi thể thức được tính riêng, và không nên so điểm cờ chớp của trang này với điểm cờ nhanh của trang kia.
Mỗi thể thức rèn một kỹ năng khác nhau
Cờ siêu chớp: phản xạ và mẫu hình
Ở 1–2 phút, bạn không có thời gian tính. Mọi nước đi dựa vào nhận diện mẫu hình mà bạn đã thấy nhiều lần. Bullet giúp củng cố phản xạ, nhưng nó cũng củng cố cả những thói quen xấu: đi nước đầu tiên nảy ra trong đầu, không kiểm tra đe doạ, trông chờ đối phương hết giờ.
Cờ chớp: trực giác có kiểm tra
3–5 phút là thể thức phổ biến nhất thế giới. Đủ nhanh để vui, đủ chậm để thỉnh thoảng dừng lại tính một biến ngắn ở khoảnh khắc quan trọng. Người chơi mạnh dùng cờ chớp để luyện khai cuộc và trực giác trung cuộc.
Cờ nhanh: nơi người đang học tiến bộ nhanh nhất
Ở 10–15 phút, bạn có thời gian để làm những việc mà bài học nào cũng dạy: kiểm tra đe doạ của đối phương, tìm quân tệ nhất, tính một đòn đến cuối. Nếu phải chọn một thể thức duy nhất để tiến bộ, đây là lựa chọn của phần lớn huấn luyện viên.
Cờ tiêu chuẩn: nơi học tính toán
Ván 30 phút trở lên buộc bạn phải tính sâu và đánh giá thế cờ kỹ. Nó mệt, và không phù hợp để chơi nhiều ván một ngày. Nhưng một ván tiêu chuẩn được xem lại kỹ có giá trị ngang một buổi học.
Vậy nên chơi thể thức nào?
Câu trả lời phụ thuộc mục tiêu, nhưng có một nguyên tắc chung: thể thức càng chậm, bạn càng học được nhiều từ mỗi ván. Lý do đơn giản: bạn chỉ học được từ những quyết định mà bạn có thời gian để thực sự quyết định.
Một cách chia thời gian hợp lý cho người đang muốn tiến bộ:
- Phần lớn ván: cờ nhanh 10+5 hoặc 15+10.
- Một phần nhỏ: cờ chớp 3+2 hoặc 5+3 để giải trí và luyện khai cuộc.
- Thỉnh thoảng: một ván chậm 30 phút trở lên, xem lại kỹ sau đó.
- Hạn chế: bullet, nhất là khi đang tức vì vừa thua.
Người mới hoàn toàn thì nên bắt đầu không có đồng hồ. Khi chưa thuộc luật và chưa quen nhìn bàn, áp lực thời gian chỉ làm bạn hoảng và đi sai luật. Khi đã chơi trôi chảy, chuyển sang 15+10 rồi rút dần.
Cộng giây: vì sao nên chọn thể thức có cộng giây
Nếu phân vân giữa 5+0 và 3+2, nhiều người chọn 5+0 vì "nhiều thời gian hơn". Thực tế 3+2 thường tốt hơn cho người đang học: tổng thời gian cho một ván 40 nước gần như tương đương, nhưng cộng giây đảm bảo tàn cuộc được chơi bằng cờ chứ không bằng tốc độ tay. Bạn học được cách thắng thế thắng, thay vì học cách kéo đồng hồ.
Thử ngay
Trên bàn cờ của Cờ Vua Số, bạn chọn được bốn mức: không giờ, 3+2, 5+3 và 10+5 — tất cả đều có cộng giây. Nếu đang học, hãy bắt đầu với 10 phút hoặc không giờ; khi thắng được máy ở mức Trung bình một cách ổn định, thử rút xuống 5 phút xem trực giác của bạn đã theo kịp chưa. Khi hết giờ là vấn đề thường xuyên, đọc thêm về quản lý thời gian trong ván cờ.
Câu hỏi thường gặp
3+2 nghĩa là gì?
Mỗi người có 3 phút cho cả ván, và sau mỗi nước đi được cộng thêm 2 giây. Nếu bạn đi nhanh hơn 2 giây mỗi nước, đồng hồ của bạn còn tăng lên.
Cờ chớp có làm mình kém đi không?
Không làm kém đi, nhưng nếu chỉ chơi cờ chớp thì dễ đứng yên. Cờ chớp củng cố những gì bạn đã biết; học điều mới thì cần thời gian suy nghĩ, tức là thể thức chậm hơn.
Hết giờ thì luôn thua phải không?
Hầu hết trường hợp là thua. Ngoại lệ: nếu đối phương không còn đủ quân để có thể chiếu hết (ví dụ chỉ còn Vua, hoặc Vua cộng một Mã), ván cờ là hoà dù bạn hết giờ.
Giải cờ vua thật thường đánh bao nhiêu phút?
Giải tiêu chuẩn phổ biến là 90 phút cho 40 nước đầu, cộng 30 phút cho phần còn lại, cộng 30 giây mỗi nước từ nước đầu. Giải cờ nhanh thường 15+10 hoặc 25+10; giải cờ chớp thường 3+2.