Có một loại đòn chiến thuật mà người mới hầu như không thấy cho tới khi bị dính: tấn công mở. Một quân của đối phương dời đi — trông như một nước bình thường — và bất ngờ, một quân khác phía sau nó lộ ra, tấn công quân của bạn. Kết hợp với việc quân vừa dời đi cũng tấn công một mục tiêu khác, bạn phải đối phó hai đòn cùng lúc.
Bài này giải thích tấn công mở, dạng mạnh nhất của nó là chiếu mở và chiếu đôi, kèm ví dụ đã kiểm bằng máy.
Tấn công mở là gì
Cần ba yếu tố thẳng hàng:
- Quân phía sau — Xe, Tượng hoặc Hậu (quân đi xa theo đường thẳng).
- Quân phía trước — quân của chính bạn, đang chắn đường quân phía sau.
- Mục tiêu — quân đối phương ở cuối đường.
Khi quân phía trước dời đi, đường mở ra, quân phía sau tấn công mục tiêu. Điểm then chốt: quân phía trước dời đi cũng có thể tấn công một thứ khác. Đối phương phải chọn đỡ một trong hai, và mất cái còn lại.
Chiếu mở
Khi mục tiêu là Vua, đó là chiếu mở. Chiếu mở cực mạnh vì đối phương bắt buộc phải lo Vua trước, còn quân vừa dời đi được tự do làm bất cứ điều gì — ăn quân, tấn công Hậu, chiếm ô quan trọng.
Chiếu đôi
Khi quân vừa dời đi cũng chiếu Vua, Vua bị hai quân chiếu cùng lúc — chiếu đôi. Đây là dạng mạnh nhất: không thể chặn hai hướng cùng lúc, không thể ăn hai quân cùng lúc, nên Vua bắt buộc phải di chuyển.
Phân tích:
- Nd6+ — Mã nhảy tới d6. Xe e1 giờ chiếu thẳng Vua e8 theo cột e. Mã d6 cũng chiếu Vua e8.
- Đen không thể chặn cả hai, cũng không ăn được Mã (không quân nào tới d6). Vua phải đi.
- Nxc4 — Mã d6 cũng đang tấn công Hậu c4. Sau khi Vua tránh, Mã ăn Hậu.
Một nước Mã, ba việc: mở đường cho Xe, chiếu, và tấn công Hậu.
Tấn công mở trong khai cuộc
Tấn công mở xuất hiện sớm hơn người ta tưởng. Mẫu hay gặp: Tượng hoặc Hậu đối phương đứng sau Mã hoặc Tốt của họ, nhắm vào quân của bạn. Khi Mã/Tốt đó dời đi với nhịp (tấn công một quân khác), đòn tấn công mở xuất hiện.
Một dạng quen thuộc: Hậu đối phương đứng sau Tượng của họ trên cùng đường chéo, nhắm vào Tốt trước Vua bạn. Khi Tượng dời đi kèm một nước chiếu hoặc tấn công quân khác, Hậu phía sau lập tức lộ ra. Các mẫu khác có trong mục chiến thuật.
Dấu hiệu nên tìm đòn tấn công mở
- Quân của bạn đứng giữa một quân đi xa của bạn và một quân đối phương (đặc biệt là Vua hoặc Hậu).
- Quân đứng giữa có một nước đi mạnh — chiếu, ăn quân, tấn công quân lớn.
- Vua đối phương thẳng hàng với Xe, Tượng, Hậu của bạn, dù đang có quân chắn.
Mẹo nhìn: sau mỗi nước, liếc theo các đường thẳng từ Xe, Tượng, Hậu của mình. Nếu đường đó bị chính quân mình chắn, và cuối đường là quân đối phương giá trị, hãy hỏi: quân chắn đi đâu thì có lợi nhất?
Cách tránh bị tấn công mở
- Để ý các đường thẳng tới Vua và Hậu của mình, kể cả khi có quân đối phương chắn giữa. Quân chắn đó có thể dời đi bất cứ lúc nào.
- Đừng để Vua và Hậu thẳng hàng với Xe, Tượng, Hậu đối phương, dù có quân chắn.
- Khi quân đối phương đứng giữa quân đi xa của họ và Vua mình, xem nó có nước chiếu hay tấn công nào không. Nếu có, đó là mối nguy.
- Nhập thành sớm — Vua ở giữa bàn nằm trên nhiều đường thẳng hơn.
Xa luân: chiếu mở lặp lại
Một dạng đẹp của chiếu mở là xa luân (cối xay gió): quân phía trước lần lượt chiếu mở, ăn một quân, lùi về chiếu mở lại, ăn quân khác... Vua đối phương bị kẹt và phải chứng kiến quân của mình bị ăn từng quân một. Dạng này hiếm nhưng khi xuất hiện thì gần như quyết định ván cờ.
Tấn công mở và các đòn khác
Tấn công mở hay kết hợp với các đòn khác:
- Với bắt đôi: quân dời đi bắt đôi hai quân, quân phía sau tấn công quân thứ ba. Xem bắt đôi.
- Với ghim: quân của đối phương bị ghim không thể đỡ đòn tấn công mở. Xem đòn ghim.
- Với xiên: sau chiếu mở, Vua tránh và để lộ quân phía sau. Xem đòn xiên.
Luyện đòn tấn công mở
- Bày sơ đồ trên và dùng liên kết Tự đi thử thế này với máy bên dưới. Thử các nước Mã khác: nước nào rời cột e cũng là chiếu mở. Nf6+ còn là chiếu đôi, nhưng không tấn công Hậu. Chỉ Nd6+ làm được cả ba việc.
- Giải bài tập có nhãn "chiếu mở" hoặc "tấn công mở" mỗi ngày vài bài.
- Sau mỗi ván, xem lại có lúc nào quân mình đứng chắn đường quân đi xa của mình và cuối đường là quân đối phương không. Bạn có bỏ lỡ đòn không?
Câu hỏi thường gặp
Tấn công mở khác bắt đôi thế nào?
Bắt đôi: một quân tấn công hai mục tiêu. Tấn công mở: hai quân khác nhau cùng tấn công, vì một quân dời đi để lộ quân kia.
Chiếu đôi có chặn được không?
Không. Chiếu đôi đến từ hai hướng, một nước chặn hoặc ăn không giải quyết được cả hai. Vua bắt buộc phải di chuyển.
Quân nào làm quân phía sau trong tấn công mở?
Chỉ Xe, Tượng, Hậu — những quân tấn công theo đường thẳng xa. Quân phía trước có thể là bất kỳ quân nào.
Vì sao Mã hay làm quân phía trước?
Vì Mã nhảy, có thể tới những ô xa khỏi đường thẳng và tấn công theo kiểu mà đối phương khó đoán, tạo đòn đôi rất mạnh.
Làm sao luyện nhìn thấy tấn công mở?
Sau mỗi nước, nhìn theo đường thẳng từ các quân đi xa của mình, tìm quân mình đang chắn và mục tiêu ở cuối đường.
