Trong ba đòn chiến thuật cơ bản — bắt đôi, ghim và xiên — xiên là đòn ít được nhắc tới nhất, nhưng lại hay quyết định ván cờ trong tàn cuộc. Nếu bạn đã hiểu đòn ghim, xiên rất dễ nắm: nó là đòn ghim lộn ngược.
Xiên hoạt động thế nào
Ba quân thẳng hàng: quân xiên (của bạn) — quân phía trước (của đối phương, giá trị cao) — quân phía sau (của đối phương, giá trị thấp hơn).
Quân xiên tấn công quân phía trước. Vì quân đó giá trị cao, nó buộc phải tránh đi. Khi nó tránh, quân phía sau lộ ra và bị ăn.
So với ghim:
| Ghim | Xiên | |
|---|---|---|
| Quân phía trước | Giá trị thấp hơn | Giá trị cao hơn |
| Quân phía sau | Giá trị cao hơn | Giá trị thấp hơn |
| Kết quả | Quân phía trước không dám đi | Quân phía trước buộc phải đi |
Giống ghim, chỉ Xe, Tượng và Hậu xiên được, vì chỉ chúng tấn công theo đường thẳng xa.
Xiên Vua: đòn mạnh nhất
Khi quân phía trước là Vua, đối phương không có lựa chọn: Vua bị chiếu thì phải tránh, và quân phía sau mất.
Để ý chi tiết quyết định: sau khi Vua tránh, quân phía sau có được bảo vệ không? Ở đây Hậu h5 không có ai bảo vệ, nên Trắng ăn không mất gì. Nếu Hậu được một Tốt bảo vệ, Trắng vẫn đổi Xe lấy Hậu — vẫn lời 4 điểm.
Sơ đồ thứ hai nhắc một điều hay quên: thắng quân chưa phải là thắng ván. Nếu Trắng không có Tốt f2, sau khi ăn Xe chỉ còn Vua và Tượng đấu Vua trơ — hoà, vì một Tượng không đủ chiếu hết. Luôn đếm xem sau đòn, mình còn đủ lực để thắng không. Xem thêm giá trị quân cờ.
Xiên không có Vua
Quân phía trước không phải Vua vẫn xiên được, miễn nó giá trị hơn quân xiên hoặc không được bảo vệ:
- Tượng xiên Hậu và Xe: Hậu phải tránh (vì Tượng ăn Hậu là lời lớn), Xe phía sau mất.
- Xe xiên Hậu và Tượng: tương tự.
- Hậu xiên Xe và Tốt: chỉ có lợi nếu Xe không được bảo vệ.
Nhưng với quân phía trước không phải Vua, đối phương có thêm lựa chọn: chặn, phản công, hoặc bỏ quân phía trước để lấy lại quân khác. Vì vậy xiên Vua hay xiên Hậu là dạng chắc ăn nhất.
Xiên trong tàn cuộc Xe và Tốt
Một tình huống kinh điển: Trắng có Tốt a7, Xe a8 đứng ngay trước Tốt để yểm trợ; Xe đen đứng phía sau ở cột a, chờ ăn Tốt khi Xe trắng rời đi.
Mẹo này chỉ chạy khi Vua đen đứng ở hàng 7 mà không che được ô h7 và h8. Nếu Vua đen ở g7, nó khống chế cả hai ô đó, Trắng không dời Xe được và thế cờ chỉ hoà. Một ô khác biệt quyết định cả ván — lý do người chơi tàn cuộc Xe luôn kiểm tra vị trí Vua trước khi đi. Xem thêm các thế Xe trong mục tàn cuộc.
Dấu hiệu nên tìm đòn xiên
- Vua đối phương và một quân lớn cùng hàng, cùng cột hoặc cùng đường chéo, không có gì ở giữa.
- Vua đối phương đứng giữa bàn trong tàn cuộc — nhiều đường thẳng đi qua nó.
- Hai quân lớn của đối phương thẳng hàng (Hậu và Xe, Xe và Xe) mà quân phía trước không được bảo vệ.
- Có một nước chiếu dọc theo đường đó mà quân chiếu không bị ăn.
Mẹo nhìn nhanh: sau mỗi nước đi của đối phương, liếc qua Vua của họ theo tám hướng. Có quân nào của họ đứng phía sau không?
Cách tránh bị xiên
- Đừng để Vua thẳng hàng với Hậu hoặc Xe của mình trên đường mà đối phương có thể chiếu, nhất là trong tàn cuộc khi đường thông thoáng.
- Bảo vệ quân phía sau nếu buộc phải thẳng hàng. Khi đó xiên chỉ còn là đổi quân.
- Để ý nước chiếu có tiếp theo. Xiên gần như luôn bắt đầu bằng một nước chiếu. Trước mỗi nước đi của mình, hỏi: đối phương có nước chiếu nào dọc theo hàng, cột, đường chéo của Vua mình không?
Xiên và ghim: cùng một mắt nhìn
Mắt để thấy ghim và mắt để thấy xiên là một: tìm các quân đối phương thẳng hàng. Khi thấy hai quân thẳng hàng, hỏi quân nào đứng trước:
- Quân nhỏ đứng trước, quân lớn phía sau: ghim.
- Quân lớn đứng trước, quân nhỏ phía sau: xiên.
Luyện đòn xiên
- Bày hai sơ đồ trên rồi thử dời một quân: đặt Hậu h5 được một Tốt bảo vệ, đặt Vua đen lệch khỏi hàng. Mỗi lần hỏi: còn đòn không?
- Giải bài tập chiến thuật ngắn mỗi ngày, gắn nhãn đòn: bắt đôi, ghim hay xiên. Gắn nhãn giúp mắt nhớ mẫu.
- Dùng tính năng đi thử: dưới mỗi sơ đồ có liên kết Tự đi thử thế này với máy, mở đúng thế cờ trên bàn để bạn đi đòn xiên và xem máy phản ứng thế nào.
Các đòn khác có trong mục chiến thuật, bắt đầu từ bắt đôi.
Câu hỏi thường gặp
Xiên và ghim khác nhau thế nào?
Ghim: quân nhỏ phía trước không dám đi vì sẽ lộ quân lớn phía sau. Xiên: quân lớn phía trước buộc phải đi và để lộ quân nhỏ phía sau.
Mã có xiên được không?
Không. Mã nhảy, không tấn công theo đường thẳng, nên không có "phía sau". Mã có đòn riêng là bắt đôi.
Xiên Vua có luôn thắng quân không?
Gần như luôn, nếu quân phía sau không được bảo vệ và quân xiên không bị ăn. Nếu quân phía sau được bảo vệ, bạn vẫn đổi được quân nhỏ lấy quân lớn hơn.
Làm sao nhớ tên "xiên"?
Hình dung một que xiên thịt: xuyên qua miếng lớn phía trước để tới miếng phía sau. Tiếng Anh gọi đòn này là skewer, cũng có nghĩa là que xiên.
Trong tàn cuộc Xe, làm sao tránh bị xiên?
Bên phòng thủ nên giữ Vua ở ô khống chế được đường chiếu của Xe đối phương, như ô g7 trong thế Tốt a7 kể trên. Bên tấn công thì luôn kiểm tra: dời Xe khỏi đường Tốt có mở ra nước chiếu xiên nào không.
