Bạn ăn được hết quân đối phương, chỉ còn Vua và Hậu của mình đối đầu một Vua trơ trọi. Ván cờ coi như thắng — nếu bạn biết cách kết thúc. Rất nhiều người mới chạy Hậu vòng vòng chiếu liên tục hai chục nước mà Vua đối phương vẫn thoát, hoặc tệ hơn: dồn Vua vào góc rồi để nó hết nước đi mà không bị chiếu, và ván cờ thành hoà.
Tin tốt: đây là kỹ thuật có công thức. Từ bất kỳ thế nào, Hậu và Vua luôn chiếu hết được Vua đơn trong tối đa 10 nước nếu đi chính xác. Bài này chỉ cho bạn công thức đó.
Ý tưởng chính: chiếu hết cần hai quân
Hậu một mình không chiếu hết được Vua ở giữa bàn — Vua luôn còn ô chạy. Chiếu hết chỉ xảy ra khi Vua đối phương bị ép ra mép bàn, và Vua của bạn đến giúp. Nên kỹ thuật gồm hai giai đoạn:
- Dùng Hậu dồn Vua đối phương ra mép — không chiếu, chỉ thu hẹp khoảng trống.
- Đưa Vua mình tới gần rồi chiếu hết.
Người mới làm hỏng giai đoạn 1 vì cứ chiếu. Chiếu liên tục chỉ đẩy Vua đối phương chạy lung tung, không thu hẹp gì cả.
Giai đoạn 1: thu hẹp chiếc hộp
Hãy hình dung Hậu tạo ra một chiếc hộp — vùng các ô mà Vua đối phương còn đi được, giới hạn bởi hàng và cột Hậu khống chế. Mỗi nước Hậu, bạn làm hộp nhỏ lại một hàng hoặc một cột, mà không chiếu.
Mẹo thực hành nổi tiếng nhất: đặt Hậu cách Vua đối phương đúng một nước Mã. Từ vị trí đó, Hậu khống chế cả hàng lẫn cột sát cạnh Vua, và khi Vua đối phương bước đi, Hậu bước theo để lại giữ khoảng cách nước Mã. Vua đối phương lùi dần về mép như bị một bức tường di động đẩy.
Ví dụ: Vua đen ở d5, Hậu trắng đặt ở e3 hoặc c3 (các ô cách d5 một nước Mã). Vua đen đi đâu, Hậu đi theo để giữ khoảng cách đó.
Cái bẫy chết người: hoà pat
Kỹ thuật "cách một nước Mã" có một chỗ nguy hiểm: khi Vua đối phương đã ở góc, Hậu cách một nước Mã sẽ lấy đi mọi ô của nó — mà không chiếu. Bên tới lượt không bị chiếu nhưng không còn nước đi hợp lệ: ván cờ hoà.
Đây là lỗi có thật và rất đau: người thắng tất cả các giai đoạn trước rồi hoà ở nước cuối. Quy tắc để tránh: khi Vua đối phương chỉ còn hai ô trở xuống, dừng thu hẹp Hậu và đi Vua. Mỗi lần đi Hậu ở giai đoạn cuối, đếm xem Vua đối phương còn ít nhất một nước đi không.
Giai đoạn 2: đưa Vua tới và chiếu hết
Khi Vua đối phương đã bị dồn vào mép (thường là hàng cuối hoặc cột cuối), Hậu giữ nó ở đó bằng cách chặn hàng kế bên. Lúc này đi Vua của bạn lại gần. Vua đối phương chỉ còn đi qua lại trên mép bàn, không thoát ra được.
Khi Vua bạn đứng đủ gần — thường là đối diện Vua đối phương, cách một ô, hoặc ở vị trí khống chế các ô thoát — Hậu vào chiếu hết. Có hai mẫu chiếu hết cuối cùng cần nhận ra.
Mẫu 1: Hậu được Vua bảo vệ, đứng sát Vua đối phương
Hậu đặt ngay cạnh Vua đối phương, được Vua mình bảo vệ nên không ăn được.
Mẫu 2: Hậu chiếu dọc mép, Vua mình khống chế các ô thoát
Vua bạn đứng ở hàng thứ ba tính từ mép (đối diện Vua đối phương qua một ô), Hậu chiếu dọc theo hàng mép.
Toàn bộ quy trình trong năm bước
- Không chiếu trừ khi đó là chiếu hết hoặc cần thiết để giữ thế.
- Đặt Hậu cách Vua đối phương một nước Mã, đi theo khi nó di chuyển, dồn nó về mép gần nhất.
- Khi Vua đối phương đã ở mép và chỉ còn 2 ô, dừng đi Hậu — kiểm tra pat.
- Đưa Vua mình tới gần, trong khi Hậu giữ hàng chắn.
- Chiếu hết bằng một trong hai mẫu trên.
Người mới hay lo "Vua mình đi chậm quá". Không sao: Vua đối phương bị nhốt ở mép thì không đi đâu được, bạn có đủ thời gian. Mất thêm hai ba nước Vua không làm thế thắng biến mất; một nước Hậu bất cẩn thì có.
Vì sao phải luyện, dù "biết rồi"
Trong ván có đồng hồ, tàn cuộc Hậu và Vua thường xảy ra khi còn ít thời gian. Người đã luyện thì chiếu hết trong mười nước mà không cần nghĩ. Người chưa luyện thì bắt đầu chiếu loanh quanh, và luật 50 nước (50 nước mỗi bên không ăn quân, không đi Tốt) có thể biến ván thắng thành hoà nếu kéo quá lâu.
Cách luyện: mở bàn cờ, dùng sơ đồ bên dưới bất kỳ thế nào trong bài bằng nút Tự đi thử thế này với máy, và chơi cho tới khi bạn chiếu hết dưới 10 nước ba lần liên tiếp. Máy ở mức Cao thủ sẽ chạy Vua rất khéo — nếu thắng được nó, bạn thắng được bất kỳ ai. Kỹ thuật tiếp theo nên học là chiếu hết bằng Xe và Vua, khó hơn một chút vì Xe không khống chế đường chéo.
Câu hỏi thường gặp
Hậu và Vua chiếu hết Vua đơn mất bao nhiêu nước?
Tối đa 10 nước từ bất kỳ thế nào nếu đi chính xác. Trong thực tế, người đã luyện thường làm trong 10 đến 15 nước — vẫn rất xa giới hạn 50 nước.
Hậu một mình chiếu hết được không?
Không. Hậu cần Vua của bạn hỗ trợ, trừ những thế đặc biệt khi Vua đối phương bị chính quân của nó chặn đường. Với Vua đơn, luôn cần đưa Vua mình tới.
Pat là thua hay hoà?
Hoà. Pat là khi bên tới lượt không bị chiếu nhưng không có nước đi hợp lệ nào. Nhiều người nhầm là thắng, và đây là cách phổ biến nhất để biến một ván thắng thành hoà.
Có nên phong thêm Hậu thứ hai cho nhanh?
Nếu còn Tốt thì hai Hậu chiếu hết rất nhanh, nhưng cũng dễ pat hơn vì hai Hậu khống chế quá nhiều ô. Một Hậu đi đúng kỹ thuật là đủ và an toàn hơn.