Nếu chỉ được học hai thế tàn cuộc Xe, hầu hết huấn luyện viên sẽ chọn thế Lucena và thế Philidor. Lý do đơn giản: tàn cuộc Xe là loại tàn cuộc xuất hiện nhiều nhất trong ván thật, và phần lớn tàn cuộc Xe cùng một Tốt cuối cùng đều quy về một trong hai thế này.
- Lucena là thế mà bên có Tốt thắng, nếu biết kỹ thuật "bắc cầu".
- Philidor là thế mà bên không có Tốt hoà, nếu biết cách phòng thủ "hàng ba".
Biết cả hai, bạn biết tàn cuộc Xe của mình đang đi về đâu: về thắng hay về hoà. Nếu chưa chắc tay với Xe, đọc trước chiếu hết bằng Xe và Vua.
Thế Lucena: bắc cầu để thắng
Đặc điểm của thế Lucena:
- Tốt đã tới hàng bảy (với Trắng), sắp phong cấp.
- Vua bên mạnh đứng ngay trên ô phong cấp, chắn đường cho chính Tốt của mình.
- Vua bên yếu bị cắt khỏi Tốt ít nhất một cột.
- Xe bên yếu chiếu từ phía sau hoặc từ cạnh.
Vấn đề của Trắng: Vua đang chắn Tốt. Nếu Vua bước ra, Xe đen sẽ chiếu liên tục từ cạnh bàn. Làm sao để Vua thoát ra và phong cấp?
Kỹ thuật bắc cầu
Máy xác nhận nước tốt nhất trong thế trên là Xe d1 chiếu. Kế hoạch đầy đủ:
- Xe chiếu để đẩy Vua đen xa thêm một cột. Sau Xe d1 chiếu, Vua đen phải lùi sang cột e.
- Đưa Xe lên hàng bốn. Xe trắng đi tới d4 hoặc một ô trên hàng bốn. Đây là "cây cầu" sẽ dùng sau.
- Vua trắng bước ra. Vua rời ô phong cấp, đi xuống theo cột. Xe đen chiếu từ phía sau.
- Chặn chiếu bằng Xe. Khi Vua đã xuống tới hàng năm, Xe trắng ở hàng bốn chen vào chặn chiếu. Xe đen không còn chiếu được nữa, và Tốt phong cấp.
Hình ảnh "bắc cầu" đến từ bước cuối: Xe trắng làm một cây cầu che cho Vua khỏi những nước chiếu.
Điểm cốt lõi là Xe phải lên hàng bốn trước khi Vua bước ra. Đảo thứ tự thì Vua bị chiếu liên tục mà không có chỗ nấp.
Thế Philidor: phòng thủ hàng ba để hoà
Đặc điểm:
- Vua bên yếu đứng trước Tốt, trên hoặc gần ô phong cấp.
- Tốt bên mạnh chưa tới hàng sáu.
- Xe bên yếu giữ hàng sáu (với Đen; gọi chung là "hàng ba" tính từ phía bên yếu), ngăn Vua bên mạnh tiến lên.
Máy xác nhận thế trên là hoà với phòng thủ đúng.
Kỹ thuật phòng thủ
- Giữ Xe trên hàng sáu chừng nào Tốt còn ở hàng năm. Vua trắng không thể lên hàng sáu mà không bị Xe chiếu hoặc bỏ Tốt.
- Khi Tốt tiến lên hàng sáu, Xe đen lập tức rời xuống cuối bàn phía Trắng (hàng một hoặc hai) và chiếu từ phía sau.
- Lúc này, Tốt ở hàng sáu đã lấy mất chỗ trú của Vua trắng. Vua trắng không có ô nào tránh chiếu từ phía sau, nên Đen chiếu mãi hoặc Trắng phải chấp nhận hoà.
Nghịch lý đẹp của thế Philidor: bên mạnh muốn tiến Tốt để thắng, nhưng chính việc tiến Tốt lên hàng sáu làm mất chỗ trú của Vua, và tạo điều kiện cho bên yếu chiếu từ phía sau.
So sánh hai thế
| Lucena | Philidor | |
|---|---|---|
| Kết quả | Bên có Tốt thắng | Hoà |
| Vị trí Tốt | Hàng bảy | Hàng năm (hoặc thấp hơn) |
| Vua bên yếu | Bị cắt khỏi Tốt | Đứng trước Tốt |
| Kỹ thuật chính | Bắc cầu | Giữ hàng ba, rồi chiếu từ sau |
Điều quan trọng nhất: thế Philidor hoà vì Vua bên yếu đã đứng trước Tốt. Thế Lucena thắng vì Vua bên yếu đã bị cắt. Vì vậy, trong tàn cuộc Xe và Tốt đấu Xe:
- Bên mạnh cố cắt Vua đối phương khỏi đường Tốt.
- Bên yếu cố đưa Vua về trước Tốt sớm nhất có thể.
Những lỗi hay gặp
Khi cầm bên mạnh
Vua bước ra trước khi Xe lên hàng bốn. Bị chiếu liên tục, phải quay lại.
Không cắt Vua đối phương. Để Vua đối phương về trước Tốt, ván cờ thành Philidor và hoà.
Đẩy Tốt quá vội. Trong thế Philidor, tiến Tốt lên hàng sáu khi chưa có kế hoạch là giúp đối phương chiếu từ sau.
Khi cầm bên yếu
Rời hàng ba quá sớm. Xe đen rời hàng sáu khi Tốt còn ở hàng năm, Vua trắng tiến lên hàng sáu, và thế cờ trở nên khó giữ.
Chiếu từ quá gần. Khi chiếu từ phía sau, Xe nên ở xa Vua đối phương. Chiếu từ gần, Vua đối phương có thể tiến tới đuổi Xe.
Để Vua bị cắt. Không đưa Vua về trước Tốt khi còn kịp.
Cách luyện hai thế này
- Bày thế Lucena lên bàn và tự đi cả hai bên cho tới khi Tốt phong cấp. Lặp lại cho tới khi đi mà không cần nghĩ.
- Bày thế Philidor, cầm Đen, để máy trên bàn cờ của trang cầm Trắng. Mục tiêu là giữ hoà.
- Đổi vị trí Tốt: thử Tốt ở cột khác (trừ cột biên, vốn có quy luật riêng) để thấy kỹ thuật vẫn đúng.
- Tìm lại trong ván của mình: mỗi khi vào tàn cuộc Xe, hỏi thế cờ gần với Lucena hay Philidor hơn.
Các bài tàn cuộc khác: đối Vua, quy tắc ô vuông, và mục tàn cuộc.
Câu hỏi thường gặp
Thế Lucena là gì?
Là thế tàn cuộc Xe và Tốt đấu Xe mà Tốt đã ở hàng bảy, Vua bên mạnh đứng trên ô phong cấp và Vua bên yếu bị cắt. Bên mạnh thắng bằng kỹ thuật bắc cầu.
Thế Philidor là gì?
Là thế mà Vua bên yếu đứng trước Tốt, Xe giữ hàng thứ ba tính từ phía mình. Với phòng thủ đúng, ván cờ hoà.
Bắc cầu là gì?
Là kỹ thuật đưa Xe lên hàng bốn trước, để khi Vua bước ra và bị chiếu từ sau, Xe chen vào chặn chiếu.
Vì sao Xe phải chiếu từ xa trong thế Philidor?
Để Vua đối phương không thể tiến tới đuổi Xe. Chiếu từ xa giúp Xe luôn có khoảng cách để tiếp tục chiếu.
Người mới có cần học hai thế này không?
Nên học sau khi đã biết chiếu hết bằng Xe và hiểu đối Vua. Đây là hai thế tàn cuộc có ích nhất trong thực chiến.
