Nếu chỉ được học một khái niệm tàn cuộc, hãy học đối Vua. Nó quyết định kết quả của phần lớn tàn cuộc Vua và Tốt — loại tàn cuộc mà mọi ván cờ có thể dẫn tới khi các quân khác đã đổi hết. Và nó cho thấy một sự thật thú vị của cờ vua: đôi khi được đi lại là bất lợi.
Đối Vua là gì
Hai Vua đứng đối diện nhau trên cùng một cột (hoặc hàng), cách nhau đúng một ô. Vì hai Vua không được đứng cạnh nhau, ô ở giữa bị cả hai khống chế — không Vua nào bước vào được.
Trong thế này, bên nào phải đi là bên phải nhường: Vua đó phải bước sang một bên hoặc lùi lại, mở đường cho Vua đối phương tiến lên. Bên không phải đi được gọi là có thế đối Vua.
Ví dụ: một nước quyết định tất cả
Cùng thế cờ đó nhưng Trắng tới lượt: Trắng không thắng được. Vua trắng phải bước sang bên hoặc đẩy Tốt, và dù đi thế nào, Vua đen giữ được thế đối Vua ở phía trước Tốt. Ván cờ hoà. Máy xác nhận cả hai kết quả: Đen tới lượt thì Trắng thắng, Trắng tới lượt thì hoà.
Chỉ khác nhau ở bên tới lượt. Không có quân nào khác, không có đòn nào — chỉ là ai phải nhường.
Vì sao đối Vua quan trọng
Trong tàn cuộc Vua và Tốt, bên có Tốt muốn Vua mình tiến lên trước Tốt, dẫn đường cho Tốt phong cấp. Bên phòng thủ muốn chặn Vua đối phương ở phía trước Tốt.
Khi hai Vua gặp nhau, ai có thế đối Vua sẽ quyết định Vua nào phải nhường đường. Nhường một lần là đủ để thay đổi kết quả ván cờ.
Nguyên tắc cho bên có Tốt
- Đưa Vua lên trước Tốt, không để Tốt đi trước Vua.
- Giành thế đối Vua khi hai Vua gặp nhau.
- Nhớ ô then chốt: với Tốt chưa quá hàng 4, nếu Vua bạn chiếm được ô cách Tốt hai hàng phía trước (ví dụ Tốt e4, Vua ở d6, e6 hoặc f6), bạn thường thắng bất kể ai tới lượt.
- Vua ở hàng 6 trước Tốt thì thắng (trừ Tốt biên): khi Vua đã tới hàng 6 ngay trước Tốt, ván cờ thường thắng dù bên nào tới lượt.
Nguyên tắc cho bên phòng thủ
- Đứng thẳng trước Tốt, trên cùng cột.
- Giữ thế đối Vua: khi Vua đối phương tiến lên, bước lên đối diện nó.
- Khi Tốt tiến tới hàng 7 kèm chiếu, lùi Vua vào ô ngay trước Tốt hoặc góc để tạo hoà pat — đó là cách hoà kinh điển.
- Không lùi xa không cần thiết: lùi sai hướng là mất thế đối Vua.
Đối Vua xa
Đối Vua không chỉ ở khoảng cách một ô. Khi hai Vua đứng cùng cột với số ô lẻ ở giữa (3 hoặc 5), bên không phải đi cũng có thế đối Vua xa. Khi Vua tiến lại gần, thế đối Vua xa trở thành đối Vua gần. Người chơi giỏi tính trước điều này từ khi hai Vua còn ở xa.
Tam giác Vua: cách "trao lượt"
Nếu thế cờ cần đối phương phải đi nhưng bạn đang tới lượt, bạn có thể dùng kỹ thuật tam giác: Vua đi ba nước theo hình tam giác để về đúng ô cũ, trong khi Vua đối phương chỉ có hai ô để đi qua lại. Sau ba nước, lượt đi chuyển sang đối phương, và bạn giành được thế đối Vua.
Đây là một ứng dụng của zugzwang — tình huống mà bên phải đi bị thiệt chỉ vì tới lượt mình.
Tốt biên: ngoại lệ lớn
Với Tốt cột a hoặc cột h, quy tắc đối Vua không đủ để thắng. Vua phòng thủ chỉ cần chạy vào góc trước Tốt, và rất nhiều thế là hoà dù Vua bên có Tốt đứng tốt. Đó là lý do Tốt biên thường được coi là "khó thắng" trong tàn cuộc Vua và Tốt.
Những lỗi hay gặp
Đẩy Tốt quá sớm. Tốt đi trước Vua, Vua đối phương chặn ngay trước Tốt, và ván cờ hoà. Hãy để Vua dẫn đường.
Mất thế đối Vua vì đi vội. Bước Vua sang bên khi không cần, để đối phương giành đối Vua.
Không đếm lượt. Đối Vua hoàn toàn phụ thuộc vào bên tới lượt. Trước khi đổi quân vào tàn cuộc Vua và Tốt, hãy tính xem sau khi đổi, ai sẽ có thế đối Vua.
Một mẹo nhớ: khi hai Vua cùng cột và số ô ở giữa là số lẻ, bên không phải đi đang có thế đối Vua.
Luyện thế đối Vua
- Bày sơ đồ trên và dùng liên kết Tự đi thử thế này với máy, thử cả hai lượt đi. Chơi cả bên có Tốt và bên phòng thủ.
- Tự đặt đề: Vua và Tốt ở các vị trí khác nhau, đoán kết quả rồi kiểm tra.
- Kết hợp với quy tắc ô vuông: quy tắc ô vuông cho biết Vua có đuổi kịp Tốt không; đối Vua cho biết khi hai Vua gặp nhau, ai thắng.
Các bài khác về tàn cuộc có trong mục tàn cuộc.
Câu hỏi thường gặp
Đối Vua là gì?
Là khi hai Vua đứng đối diện trên cùng cột hoặc hàng, cách nhau một ô. Bên phải đi phải nhường đường; bên không phải đi có thế đối Vua.
Có thế đối Vua có luôn thắng không?
Không. Đối Vua là công cụ; kết quả còn phụ thuộc vị trí Tốt, cột của Tốt và vị trí các Vua. Với Tốt biên, nhiều thế vẫn hoà.
Đối Vua xa là gì?
Là khi hai Vua cùng cột, cách nhau số ô lẻ lớn hơn một. Bên không phải đi có lợi khi hai Vua tiến lại gần.
Làm sao "trao lượt" cho đối phương?
Dùng tam giác Vua: đi ba nước để về ô cũ khi Vua đối phương chỉ có hai ô qua lại, hoặc đi một nước Tốt chờ nếu có.
Vì sao người phòng thủ nên đứng thẳng trước Tốt?
Vì từ vị trí đó, Vua phòng thủ có thể giữ thế đối Vua khi Vua đối phương tiến lên, và trong nhiều thế sẽ về được ô trước Tốt để hoà.
