Sau khi học chiếu hết bằng Hậu, nhiều người nghĩ chiếu hết bằng Xe cũng dễ như vậy. Rồi họ gặp nó trong ván thật: Xe chiếu qua chiếu lại, Vua đối phương cứ trượt dọc mép bàn, hai mươi nước trôi qua mà không kết thúc được. Xe yếu hơn Hậu rất nhiều — nó không khống chế đường chéo — nên kỹ thuật cũng phải khác.
Tin tốt: đây vẫn là kỹ thuật có công thức. Từ bất kỳ thế nào, Xe và Vua luôn chiếu hết được Vua đơn, và đi chính xác thì không bao giờ cần quá 16 nước.
Hình ảnh cần nhớ: bức tường
Xe không chiếu hết một mình được, nhưng nó làm được một việc rất mạnh: chặn đôi bàn cờ. Một Xe đứng trên một hàng (hoặc một cột) tạo ra một bức tường mà Vua đối phương không đi qua được.
Toàn bộ kỹ thuật là: dựng tường, rồi đẩy tường về phía mép bàn, từng hàng một, cho tới khi Vua đối phương bị ép vào mép và bị chiếu hết.
Ba giai đoạn
1. Dựng tường
Đặt Xe lên hàng hoặc cột ngăn Vua đối phương khỏi phần lớn bàn cờ. Xe nên ở xa Vua đối phương — ở phía bên kia bàn — để không bị Vua đó tới tấn công.
2. Đưa Vua mình tới
Đây là bước người mới hay bỏ qua. Xe không thể tự đẩy tường: nếu Xe tiến sát, Vua đối phương tới ăn. Vua của bạn phải đến để bảo vệ Xe và lấy bớt ô của Vua đối phương.
Đi Vua về phía Vua đối phương cho tới khi hai Vua cách nhau khoảng hai ô.
3. Đẩy tường từng hàng
Khi Vua mình đã ở gần, đưa Xe lên một hàng mỗi khi Vua đối phương không thể tới tấn công Xe ở vị trí mới. Nếu nó tới được, đi Vua mình trước để bảo vệ. Lặp lại: Vua lên, Xe lên, Vua lên, Xe lên — tường cứ thế tiến về mép.
Kết thúc: đối Vua
Chiếu hết xảy ra khi Vua đối phương ở mép bàn, Vua bạn đứng đối diện nó cách một ô (gọi là đối Vua), và Xe chiếu dọc theo mép.
Vấn đề là làm sao để hai Vua đứng đối diện. Nếu bạn đi Vua tới trước mặt, Vua đối phương thường bước sang bên cạnh. Mẹo nằm ở một nước Xe lấy mất một bên, buộc Vua đối phương phải bước vào đúng chỗ.
Trước 1.Rf1, Vua đen ở e8 có ba ô: d8, f8 và f7 (Vua trắng chỉ khống chế d7, e7). Xe sang cột f lấy đi cả f7 lẫn f8. Máy phân tích xác nhận đây là chiếu hết trong hai nước.
Nước chờ: chi tiết quyết định
Khi không có nước "lấy mất một bên" như trên, dùng nước chờ: đi Xe dọc theo đúng hàng/cột của nó, giữ nguyên bức tường, không chiếu, chỉ để trao lượt cho đối phương. Vua đối phương buộc phải đi — mà nó không qua được tường — nên sớm muộn nó bước vào thế đối Vua hoặc lùi sâu hơn vào góc.
Đây là chi tiết mà người chưa học không bao giờ tự nghĩ ra, và là lý do họ chiếu loanh quanh mãi. Một nước Xe "không làm gì" lại chính là nước quyết định.
Một ván mẫu đi từ giữa bàn tới chiếu hết
Để hình dung nhịp độ, đây là cách một ván mẫu thường diễn ra khi Vua đen bắt đầu ở giữa bàn:
- Khoảng 2–3 nước đầu: Xe dựng tường cắt Vua đen khỏi nửa bàn, Vua trắng bắt đầu tiến về phía tường.
- Khoảng 8–12 nước giữa: chu kỳ "Vua lên — Xe lên" lặp lại. Mỗi chu kỳ đẩy tường thêm một hàng. Đôi khi Vua đen chạy dọc tường để tránh, và Vua trắng phải đi ngang theo.
- Khoảng 3–5 nước cuối: Vua đen bị ép ở hàng mép, Vua trắng tới hàng thứ ba, một nước chờ hoặc một nước "lấy mất một bên" buộc đối Vua, rồi Xe chiếu hết.
Tổng cộng thường khoảng 15–20 nước với người đã luyện — đủ xa so với giới hạn 50 nước, nhưng không nhiều thời gian để lãng phí khi đồng hồ đang chạy.
Lỗi hay gặp
- Chiếu liên tục. Mỗi nước chiếu không đẩy được tường chỉ làm Vua đối phương chạy lung tung.
- Để Xe gần Vua đối phương. Xe bị tấn công phải chạy, mất nhịp. Giữ Xe ở xa trên đường của nó.
- Quên Vua mình. Đi Xe mấy nước liền mà tường không tiến là dấu hiệu Vua mình còn quá xa.
- Hoà pat ở cuối. Ít gặp hơn so với Hậu, nhưng vẫn có: trước nước chờ cuối cùng, kiểm tra Vua đối phương còn ít nhất một nước đi.
Luyện cho thành phản xạ
Tàn cuộc này thường đến khi đồng hồ còn ít, và luật 50 nước (50 nước mỗi bên không ăn quân, không đi Tốt thì hoà) không chờ ai. Hãy luyện cho tới khi làm được không cần nghĩ: mở sơ đồ thứ hai bằng nút Tự đi thử thế này với máy, rồi thử những thế khó hơn — Vua đen ở giữa bàn, Xe và Vua trắng ở góc. Máy mức Cao thủ phòng thủ rất khéo; chiếu hết được nó dưới 25 nước ba lần liền là bạn đã thành thạo.
So với chiếu hết bằng Hậu, kỹ thuật này dài hơn nhưng ít rủi ro pat hơn. Học xong cả hai, bạn đã có nền tảng cho mọi tàn cuộc Xe về sau. Muốn áp dụng trong ván thật, chơi một ván với máy và chủ động đổi quân khi đang hơn một Xe.
Câu hỏi thường gặp
Xe và Vua có luôn chiếu hết được Vua đơn không?
Có. Từ bất kỳ thế hợp lệ nào, Xe và Vua đều chiếu hết được Vua đơn, và đi chính xác thì không bao giờ cần quá 16 nước.
Vì sao cần Vua mình tham gia?
Vì Xe chỉ khống chế một hàng và một cột. Để chiếu hết, Vua đối phương phải bị ép ở mép và các ô ở hàng kế bên phải bị khống chế — việc đó cần Vua của bạn.
Nước chờ là gì?
Là nước đi Xe dọc theo đường của nó mà không chiếu và không phá bức tường, chỉ để buộc Vua đối phương phải đi. Vì không qua được tường, Vua đối phương sớm muộn phải bước vào thế bị chiếu hết.
Chiếu hết bằng Xe khó hơn bằng Hậu không?
Dài hơn và cần kỹ thuật rõ ràng hơn, nhưng ít nguy cơ hoà pat hơn. Người đã luyện thường làm xong trong khoảng 20 đến 25 nước.
