Cờ vua online có một vấn đề mà cờ trên bàn gỗ gần như không có: máy chơi cờ mạnh hơn mọi con người chỉ cách một cú chạm. Và vì thế, gian lận — dùng máy trợ giúp khi đang đấu với người thật — trở thành vấn đề lớn nhất của cờ trực tuyến.
Bài này nói rõ những gì bị coi là gian lận, cách các trang cờ phát hiện nó, và vì sao với chính người gian lận, nó là một cuộc mua bán lỗ.
Những gì bị coi là gian lận
Quy định mỗi trang một khác, nhưng những điều sau gần như mọi nơi đều cấm trong ván đang diễn ra với người thật:
- Dùng máy phân tích (engine) để tìm nước đi, dù chỉ một lần trong ván.
- Nhờ người khác mách nước, kể cả người ngồi cạnh.
- Tra cơ sở dữ liệu khai cuộc hoặc sách trong ván đang chơi, với các ván có tính điểm (một số trang cho phép tra cứu ở ván thư, ván nhiều ngày — hãy đọc luật riêng).
- Để người khác chơi hộ trên tài khoản của mình.
- Cố tình thua để hạ điểm rồi thắng người yếu hơn (gọi là "sandbagging"), hoặc dàn xếp kết quả với người quen.
Những điều không bị coi là gian lận: dùng máy phân tích sau khi ván kết thúc, chơi với máy, luyện bài tập, đọc sách giữa các ván.
Các trang phát hiện gian lận thế nào
Các trang cờ lớn không công khai chi tiết cách phát hiện, để người gian lận không tìm cách lách. Nhưng nguyên tắc chung khá rõ:
- So sánh nước đi với máy. Người chơi thật dù giỏi cũng có những nước không phải tốt nhất theo máy. Một chuỗi dài nước đi trùng khớp bất thường với máy, đặc biệt ở những thế phức tạp, là dấu hiệu đáng ngờ.
- So với lịch sử của chính người chơi. Một người bình thường chơi với độ chính xác nhất định, bỗng nhiên chơi như kiện tướng trong vài ván, sẽ bị để ý.
- Thời gian suy nghĩ. Người thật nghĩ lâu ở nước khó, nhanh ở nước dễ. Thời gian đều đặn bất thường ở mọi nước là một tín hiệu.
- Hành vi trên trang. Chuyển tab, mất tập trung khỏi cửa sổ ván cờ đều đặn, hay những dấu hiệu kỹ thuật khác.
Không có phương pháp nào hoàn hảo, nên các trang thường kết hợp máy phân tích thống kê với người xem xét trước khi xử lý tài khoản.
Vì sao gian lận không đáng
Ngoài chuyện đạo đức, gian lận là một cuộc mua bán lỗ với chính người làm:
Bạn không giỏi lên. Điểm số tăng nhưng kỹ năng thì không. Tới khi chơi trên bàn cờ thật, ở câu lạc bộ hay ở giải, khoảng cách lộ ra ngay.
Chiến thắng không có nghĩa. Niềm vui của cờ vua đến từ việc tự tìm ra nước hay. Thắng nhờ máy giống như đi xe máy trong cuộc thi chạy.
Rủi ro mất tài khoản và danh tiếng. Các trang xử lý nghiêm, và nhiều câu lạc bộ, ban tổ chức giải để ý tới lịch sử của người chơi.
Khi bạn nghi ngờ đối thủ
Thua một người chơi quá chính xác là cảm giác khó chịu, và rất dễ nghi ngờ. Vài lời khuyên:
- Đừng buộc tội trong khung trò chuyện. Phần lớn các lần nghi ngờ là do đối thủ thật sự chơi tốt hôm đó, hoặc bạn mắc sai lầm lớn.
- Dùng chức năng báo cáo của trang nếu có lý do cụ thể. Trang sẽ xem xét bằng dữ liệu thay vì cảm giác.
- Xem lại ván. Nhiều khi xem lại mới thấy đối thủ không chơi hoàn hảo — chỉ là bạn sai trước.
- Chơi thể thức chậm với người quen nếu bạn muốn những ván chắc chắn công bằng.
Chơi công bằng không chỉ là không dùng máy
Tinh thần chơi đẹp trên mạng còn gồm những điều nhỏ mà ai cũng gặp:
- Đừng bỏ ngang ván đang thua. Thoát trang hoặc để đồng hồ chạy hết thay vì đầu hàng làm đối thủ mất thời gian chờ. Nhiều trang coi đây là vi phạm và xử phạt tài khoản.
- Đừng kéo dài vô ích một ván đã thua nặng chỉ mong đối thủ hết giờ. Trong cờ chớp, cố gắng tới cùng là chính đáng; nhưng đi chậm cố ý ở thế đã hết hy vọng là thiếu tôn trọng.
- Không dùng khung trò chuyện để trêu chọc hay chê bai đối thủ. Một câu chào đầu ván và "ván hay" cuối ván là đủ.
- Không lập thêm tài khoản để chơi với người yếu hơn nhiều hay để né đối thủ mạnh.
- Chấp nhận hoà khi thế cờ hoà thật, thay vì cố đi mãi chờ đối thủ sai.
Những điều này không có máy nào kiểm tra, nhưng chúng quyết định cộng đồng cờ online có dễ chịu hay không — và bạn cũng là một phần của cộng đồng đó.
Chơi với máy: không bao giờ là gian lận
Trên Cờ Vua Số, bạn chơi với máy và dùng máy phân tích ván của chính mình sau khi chơi — đó là cách luyện cờ lành mạnh nhất. Máy ở vai trò đối thủ và thầy giáo, không phải người mách nước. Chơi một ván rồi dùng Xem lại ván để thấy máy chỉ ra nước tốt hơn — đó là cách dùng máy để giỏi lên thật.
Muốn biết thêm về chơi trực tuyến an toàn và vui, xem các bài trong mục chơi cờ online.
Câu hỏi thường gặp
Dùng máy phân tích sau khi ván kết thúc có phải gian lận không?
Không. Phân tích sau ván là cách luyện tập tốt và được khuyến khích. Chỉ dùng máy trong lúc ván đang diễn ra với người thật mới là gian lận.
Các trang cờ phát hiện gian lận bằng cách nào?
Các trang không công khai chi tiết, nhưng thường so sánh nước đi với máy, so với lịch sử của chính người chơi, xem thời gian suy nghĩ và hành vi trên trang, rồi có người xem xét trước khi xử lý.
Thua một người rất mạnh có nên báo cáo không?
Chỉ nên báo cáo khi có lý do cụ thể, và qua chức năng báo cáo của trang, không buộc tội công khai. Phần lớn đối thủ mạnh là mạnh thật.
Tra sách khai cuộc trong ván online có sao không?
Với ván có tính điểm và thời gian ngắn, hầu hết các trang coi đó là vi phạm. Một số trang cho phép tra cứu ở thể thức nhiều ngày; hãy đọc luật của trang bạn chơi.
