Khi chơi cờ vua online, con số bên cạnh tên bạn — điểm xếp hạng — nhanh chóng trở thành thứ được nhìn nhiều nhất. Thắng một ván, điểm tăng; thua một ván, điểm giảm. Nhiều người chơi vui thành chơi khổ chỉ vì con số này. Hiểu nó được tính thế nào giúp bạn nhìn nó bình tĩnh hơn.
Ý tưởng cốt lõi: điểm là một dự đoán
Mọi hệ thống xếp hạng cờ vua đều dựa trên một ý tưởng đơn giản: chênh lệch điểm giữa hai người dự đoán kết quả ván đấu.
- Hai người cùng điểm: mỗi người được kỳ vọng thắng khoảng một nửa số ván.
- Người điểm cao hơn nhiều: được kỳ vọng thắng phần lớn số ván.
Sau mỗi ván, hệ thống so kết quả thật với kết quả kỳ vọng:
- Bạn thắng người điểm cao hơn (vượt kỳ vọng): tăng nhiều.
- Bạn thắng người điểm thấp hơn (đúng kỳ vọng): tăng ít.
- Bạn thua người điểm thấp hơn (dưới kỳ vọng): giảm nhiều.
- Bạn thua người điểm cao hơn (gần kỳ vọng): giảm ít.
Đó là lý do thắng một người mạnh hơn nhiều mang lại nhiều điểm hơn hẳn thắng một người mới.
Elo và Glicko
Hệ thống cổ điển là Elo, do nhà vật lý Arpad Elo đề xuất và được Liên đoàn Cờ vua Thế giới (FIDE) dùng cho xếp hạng chính thức.
Nhiều trang cờ online dùng Glicko hoặc các biến thể của nó. Glicko thêm một yếu tố: độ tin cậy của điểm số.
- Người mới vào, chưa chơi nhiều: hệ thống chưa chắc điểm của bạn đúng, nên mỗi ván làm điểm thay đổi mạnh.
- Người chơi đều đặn lâu năm: hệ thống khá chắc, nên mỗi ván chỉ thay đổi ít.
- Người nghỉ lâu rồi quay lại: độ tin cậy giảm, điểm lại thay đổi mạnh hơn một thời gian.
Vì sao điểm mới vào nhảy mạnh
Trong vài chục ván đầu, điểm của bạn thường được gọi là điểm tạm tính. Nó có thể tăng hoặc giảm vài trăm điểm chỉ trong một buổi. Đây là cách hệ thống nhanh chóng đưa bạn về đúng vùng trình độ. Đừng hoảng khi thấy điểm tụt mạnh những ngày đầu, và cũng đừng vội mừng khi thấy nó tăng vọt.
Vì sao mỗi trang một con số
Điểm 1500 ở trang này không bằng 1500 ở trang khác, và không bằng 1500 Elo FIDE. Lý do:
- Điểm khởi đầu khác nhau. Mỗi trang cho người mới bắt đầu ở một mức riêng.
- Công thức khác nhau. Elo, Glicko, các biến thể có tham số khác nhau.
- Cộng đồng người chơi khác nhau. Điểm chỉ có nghĩa so với những người cùng chơi trên trang đó.
- Mỗi thể thức có điểm riêng. Điểm cờ chớp, cờ nhanh, cờ chậm được tính riêng và thường khác nhau đáng kể.
Vì vậy, chỉ so điểm trên cùng một trang, cùng một thể thức. Và so với chính bạn tháng trước là thước đo tốt nhất.
Điểm lên xuống thất thường: bình thường
Ngay cả khi trình độ không đổi, điểm vẫn dao động quanh một mức, lên xuống vài chục điểm là chuyện bình thường. Một chuỗi thua năm ván không có nghĩa bạn chơi kém đi; một chuỗi thắng cũng không có nghĩa bạn vừa lên trình.
Nhìn xu hướng qua vài tuần, vài tháng mới có ý nghĩa.
Cách nhìn điểm cho lành
1. Chơi vì ván cờ, không vì con số
Mục tiêu của mỗi ván là chơi tốt và học được điều gì đó. Điểm sẽ tự đi lên khi bạn chơi tốt hơn.
2. Dừng lại sau hai ba ván thua liên tiếp
Thua liên tiếp dễ dẫn tới chơi vội để "gỡ", và càng chơi càng thua. Đây là lúc nên nghỉ, uống nước, hoặc xem lại một ván thay vì chơi tiếp.
3. Có thể ẩn điểm khi chơi
Nhiều trang cho phép ẩn điểm của mình hoặc đối thủ trong khi chơi. Nếu con số làm bạn căng thẳng, hãy thử. Chơi mà không biết đối thủ điểm bao nhiêu giúp bạn tập trung vào thế cờ.
4. Xem lại ván quan trọng hơn chơi thêm ván
Một ván được xem lại kỹ dạy nhiều hơn năm ván chơi vội. Bài tự xem lại ván thua hướng dẫn cách làm.
5. Chơi cờ chậm hơn để tiến bộ nhanh hơn
Nghe nghịch lý, nhưng ván dài cho bạn thời gian suy nghĩ và hình thành thói quen tốt. Điểm cờ chớp tăng lên theo khi trình độ thật sự tăng.
Luyện tập không áp lực điểm số
Khi muốn thử một khai cuộc mới hay luyện một kỹ năng mà không lo mất điểm, chơi với máy là lựa chọn tốt. Bàn cờ trên trang chơi không có xếp hạng, có năm mức từ Người mới tới Cao thủ, và sau mỗi ván có phần xem lại chỉ ra nước sai lớn nhất. Các bài khác về chơi online có trong mục chơi cờ online, trong đó có bài bắt đầu chơi cờ vua online.
Câu hỏi thường gặp
Điểm bao nhiêu là giỏi?
Không có con số chung, vì mỗi trang tính khác nhau. So với những người cùng chơi trên trang đó và với chính bạn trước đây là cách đánh giá hợp lý.
Vì sao thắng mà điểm tăng rất ít?
Vì bạn thắng người có điểm thấp hơn nhiều, đúng như hệ thống dự đoán. Thắng người điểm cao hơn mới được nhiều điểm.
Điểm online có đổi sang Elo FIDE được không?
Không có cách đổi chính xác. Hai hệ thống dùng cộng đồng người chơi và cách tính khác nhau. Muốn có Elo FIDE cần thi đấu ở giải được FIDE tính điểm.
Vì sao điểm cờ chớp thường thấp hơn điểm cờ nhanh?
Rất nhiều người như vậy. Mỗi thể thức có điểm riêng, và cờ chớp đòi hỏi kỹ năng khác: phản xạ nhanh, quản lý thời gian. Xem thêm quản lý thời gian.
Có nên tạo tài khoản mới khi điểm quá thấp?
Không nên. Điểm thấp chỉ phản ánh trình độ hiện tại và sẽ tăng khi bạn tiến bộ. Tạo tài khoản mới để chơi với người yếu hơn là không công bằng với họ và thường vi phạm quy định của trang.
Hoà thì điểm thay đổi thế nào?
Hoà được tính là nửa ván thắng. Nếu bạn hoà với người điểm cao hơn, bạn vẫn được cộng một ít điểm vì kết quả tốt hơn kỳ vọng; hoà với người điểm thấp hơn thì bị trừ một ít.
