Người mới học cờ vua thường nghĩ một ván cờ chỉ có hai kết quả: thắng hoặc thua. Thực tế, hoà là kết quả rất phổ biến, nhất là ở trình độ cao. Và cờ vua có nhiều cách để một ván kết thúc hoà hơn nhiều người nghĩ.
Hiểu các trường hợp hoà giúp bạn hai việc: tránh để mất thắng khi đang hơn, và cứu được nửa điểm khi đang thua. Bài này giải thích từng trường hợp, cách nhận ra, và cách dùng chúng trong ván thật. Luật cụ thể trong giải đấu có thể có chi tiết riêng; khi thi đấu, hãy hỏi trọng tài nếu không chắc.
1. Pat (hết nước mà không bị chiếu)
Pat là khi bên tới lượt không bị chiếu nhưng không có nước đi hợp lệ nào. Ván cờ kết thúc hoà ngay lập tức.
Pat thường xảy ra khi bên mạnh dồn Vua đối phương vào góc bằng Hậu mà không kiểm tra đối phương còn nước đi hay không. Chi tiết về cách tránh pat có trong bài chiếu, chiếu hết và pat.
2. Lặp lại thế cờ ba lần
Khi cùng một thế cờ xuất hiện ba lần, với cùng bên tới lượt và cùng quyền đi (nhập thành, bắt tốt qua đường), người chơi có quyền yêu cầu hoà.
Lưu ý:
- Ba lần không cần liên tiếp. Thế cờ có thể xuất hiện lần một ở nước 20, lần hai ở nước 30, lần ba ở nước 40.
- Ở giải đấu, thường người chơi phải yêu cầu hoà với trọng tài; trên các trang online, hệ thống thường tự xử.
- Trường hợp phổ biến nhất là chiếu mãi: một bên chiếu liên tục, Vua đối phương chạy qua lại giữa hai ô, và thế cờ lặp lại.
3. Chiếu mãi
Chiếu mãi là khi một bên chiếu liên tục mà đối phương không thoát được những nước chiếu đó. Về mặt luật, chiếu mãi dẫn tới lặp thế ba lần, và ván cờ hoà.
Chiếu mãi là vũ khí cứu ván kinh điển của bên đang thua. Nếu bạn đang kém nhiều quân nhưng Hậu của bạn có thể chiếu liên tục Vua đối phương, hãy tính xem Vua đối phương có đường trốn không. Nếu không, bạn đã cứu được nửa điểm.
Lưu ý nếu bạn chơi cả cờ tướng: trong cờ tướng, chiếu mãi thường bị cấm, bên chiếu phải đổi nước. Đây là một khác biệt quan trọng giữa hai trò.
4. Luật 50 nước
Nếu trong 50 nước liên tiếp của mỗi bên, không có quân nào bị ăn và không có Tốt nào di chuyển, người chơi có quyền yêu cầu hoà.
Luật này tồn tại để ngăn những ván cờ kéo dài vô tận khi không bên nào tiến triển được. Nó thường xuất hiện trong những tàn cuộc khó, ví dụ khi một bên có Xe và Tượng đấu Xe, hoặc khi bên mạnh không biết kỹ thuật chiếu hết.
Mẹo thực tế: nếu bạn đang có lợi thế nhưng phải chiếu hết bằng một kỹ thuật khó, hãy đếm nước. Đừng để đồng hồ 50 nước hết trước khi bạn chiếu hết.
5. Không đủ quân để chiếu hết
Khi không bên nào còn đủ quân để chiếu hết bằng bất kỳ chuỗi nước hợp lệ nào, ván cờ hoà ngay. Các trường hợp phổ biến:
| Quân còn lại | Kết quả |
|---|---|
| Vua đấu Vua | Hoà |
| Vua và Tượng đấu Vua | Hoà |
| Vua và Mã đấu Vua | Hoà |
| Vua và Tượng đấu Vua và Tượng cùng màu ô | Hoà |
Lưu ý: Vua và hai Mã đấu Vua về lý thuyết không thể ép chiếu hết nếu bên phòng thủ đi đúng, nhưng vẫn có thể chiếu hết nếu bên phòng thủ đi sai. Vì vậy trường hợp này thường không tự động hoà mà tuỳ luật cụ thể.
6. Hết giờ nhưng đối phương không đủ quân chiếu hết
Trong ván có đồng hồ, nếu bạn hết giờ nhưng đối phương không thể chiếu hết bạn bằng bất kỳ chuỗi nước hợp lệ nào, ván cờ thường được xử hoà thay vì thua. Ví dụ, đối phương chỉ còn Vua và một Tượng.
Đây là lý do tại sao trong cờ nhanh, đôi khi bạn thấy người chơi đang hơn quân lại chỉ được hoà khi đối phương hết giờ.
7. Thoả thuận hoà
Hai bên đồng ý hoà. Đây là cách phổ biến nhất ở trình độ cao, khi thế cờ cân bằng và không bên nào thấy cơ hội thắng thực sự.
Trình tự đúng trong giải đấu: đi nước của mình, đề nghị hoà, rồi bấm đồng hồ. Đối phương có thể chấp nhận, từ chối, hoặc đơn giản đi nước tiếp theo. Một số giải có quy định không được đề nghị hoà trước một số nước nhất định.
Dùng các trường hợp hoà khi đang thua
Khi đang kém thế, đừng vội đầu hàng. Hãy tìm:
- Chiếu mãi: Hậu hoặc Xe của bạn có thể chiếu liên tục không?
- Pat: có thể dồn Vua mình vào thế không còn nước đi, và thí những quân còn lại?
- Pháo đài: một thế phòng thủ mà đối phương không thể phá, dù hơn quân.
- Đổi hết Tốt: nếu đối phương chỉ còn Tượng hoặc Mã mà không có Tốt, họ không thể chiếu hết.
- Tượng khác màu: tàn cuộc Tượng khác màu ô thường rất khó thắng, kể cả khi một bên hơn một hai Tốt.
Tránh hoà khi đang thắng
- Kiểm tra pat trước mỗi nước khi đối phương chỉ còn ít quân.
- Đừng để đối phương chiếu mãi: giữ Vua mình an toàn, có chỗ trốn khỏi những nước chiếu.
- Không đổi hết Tốt khi bạn chỉ hơn một quân nhẹ.
- Biết kỹ thuật chiếu hết để không bị luật 50 nước.
- Tránh lặp thế khi bạn là bên muốn thắng.
Những lỗi hay gặp
Để pat khi hơn Hậu. Lỗi phổ biến và đáng tiếc nhất.
Không nhận ra chiếu mãi của đối phương, để ván hoà khi đang thắng.
Không biết yêu cầu hoà khi thế cờ lặp lại ba lần, trong giải đấu không có hệ thống tự xử.
Đổi hết Tốt khi chỉ hơn một Mã hoặc một Tượng.
Đầu hàng quá sớm khi còn cơ hội chiếu mãi hoặc pháo đài.
Luyện tập
- Bày thế pat ở trên và thử di chuyển Hậu trắng sang các ô khác, xem khi nào là pat, khi nào Trắng chiếu hết được.
- Chơi với máy trên bàn cờ của trang một tàn cuộc Vua và Hậu đấu Vua, đặt mục tiêu chiếu hết mà không bao giờ để pat.
- Đọc thêm các luật khác trong mục luật cờ vua.
Câu hỏi thường gặp
Pat có phải là thua không?
Không. Trong cờ vua, pat là hoà.
Lặp thế ba lần có cần liên tiếp không?
Không. Chỉ cần cùng một thế cờ xuất hiện ba lần, với cùng bên tới lượt và cùng quyền đi.
Luật 50 nước là gì?
Nếu 50 nước liên tiếp của mỗi bên không có quân nào bị ăn và không có Tốt nào di chuyển, người chơi có thể yêu cầu hoà.
Vua và Tượng đấu Vua có chiếu hết được không?
Không. Không đủ quân để chiếu hết, nên ván cờ hoà.
Chiếu mãi có hợp lệ không?
Trong cờ vua, có. Chiếu mãi dẫn tới lặp thế và ván cờ hoà. Trong cờ tướng thì khác, chiếu mãi thường bị cấm.
