Chơi cờ vua online mang lại cho trẻ rất nhiều thứ: đối thủ ở mọi trình độ, bài tập chiến thuật, những ván cờ bất cứ lúc nào. Với nhiều trẻ, đây là cách chính để luyện cờ ngoài giờ học. Nhưng giống như mọi hoạt động trên mạng, chơi cờ online cũng có những rủi ro mà cha mẹ cần biết: người lạ nhắn tin, ngôn ngữ không phù hợp, chơi quá giờ, và áp lực từ điểm xếp hạng.
Bài này hướng dẫn cha mẹ cách thiết lập để trẻ chơi an toàn, cách giới hạn thời gian hợp lý, và những dấu hiệu cần để ý. Để có cái nhìn chung về chơi cờ online an toàn cho mọi người, đọc thêm chơi công bằng và chơi cờ vua online: bắt đầu.
Những rủi ro thường gặp
- Trò chuyện với người lạ: nhiều trang cờ có tính năng nhắn tin trong ván hoặc nhắn riêng.
- Ngôn ngữ không phù hợp: một số người chơi nói năng thô lỗ, nhất là sau khi thua.
- Chơi quá nhiều: ván online nhanh và hấp dẫn, trẻ dễ chơi liên tục hàng giờ.
- Áp lực điểm số: trẻ có thể quá bận tâm tới điểm xếp hạng, buồn bã khi điểm giảm.
- Chia sẻ thông tin cá nhân: trẻ có thể vô tình để lộ tên thật, trường học, nơi ở.
Thiết lập tài khoản an toàn
- Dùng tài khoản dành cho trẻ em nếu trang có hỗ trợ. Nhiều trang có chế độ riêng hạn chế tính năng trò chuyện.
- Tên tài khoản không chứa thông tin cá nhân: không dùng tên thật đầy đủ, năm sinh, tên trường.
- Tắt hoặc hạn chế trò chuyện trong ván và tin nhắn riêng.
- Cha mẹ giữ mật khẩu hoặc ít nhất biết mật khẩu, nhất là với trẻ nhỏ.
- Kiểm tra cài đặt định kỳ, vì trang có thể thay đổi tính năng.
Dạy trẻ những quy tắc cơ bản
Thiết lập kỹ thuật là chưa đủ. Trẻ cần hiểu và tự bảo vệ mình:
- Không chia sẻ thông tin cá nhân với bất kỳ ai trên mạng: tên thật, địa chỉ, trường học, số điện thoại, ảnh.
- Không trả lời tin nhắn lạ ngoài chuyện ván cờ, và không bao giờ đồng ý gặp người quen trên mạng.
- Báo ngay cho cha mẹ khi có ai nói điều khiến con khó chịu hay sợ.
- Không cần đáp trả người nói năng thô lỗ. Có thể chặn và báo cáo.
- Chơi công bằng: không dùng máy hay nhờ người khác giúp khi đang chơi.
Hãy nói chuyện với con một cách nhẹ nhàng, giải thích vì sao, không chỉ ra lệnh. Trẻ hiểu lý do sẽ tự giác hơn.
Giới hạn thời gian
- Đặt giờ chơi rõ ràng: ví dụ ba mươi phút mỗi ngày, hoặc số ván cố định.
- Không chơi trước giờ ngủ quá sát: màn hình và sự căng thẳng của ván cờ có thể làm trẻ khó ngủ.
- Xen kẽ với cờ thật: chơi với gia đình, bạn bè trên bàn cờ gỗ.
- Ưu tiên ván chậm hơn: ván mười phút trở lên giúp trẻ suy nghĩ, học được nhiều hơn so với ván chớp một hai phút.
- Dừng khi trẻ mệt hoặc bực bội: thua liên tiếp là lúc nên nghỉ.
Xem thêm người mới nên chơi bao nhiêu phút.
Về điểm xếp hạng
Điểm xếp hạng online có thể trở thành nguồn áp lực lớn với trẻ.
- Không đặt mục tiêu điểm số cho trẻ.
- Không so sánh điểm của con với bạn khác.
- Khen sự tiến bộ và nỗ lực, không khen con số.
- Nếu trẻ quá bận tâm tới điểm, cân nhắc chơi những ván không tính điểm, hoặc chơi với máy.
Những dấu hiệu cha mẹ cần để ý
- Trẻ giấu màn hình hoặc chuyển trang nhanh khi cha mẹ tới gần.
- Trẻ nhắc tới "bạn mới trên mạng" mà cha mẹ không biết.
- Trẻ buồn bã, cáu gắt sau khi chơi, nhất là sau khi đọc tin nhắn.
- Trẻ chơi quá giờ quy định thường xuyên, khó dừng.
- Trẻ lo lắng về điểm số tới mức ảnh hưởng tâm trạng.
Khi thấy những dấu hiệu này, hãy trò chuyện nhẹ nhàng với con, xem lại cài đặt tài khoản, và điều chỉnh thói quen chơi.
Chơi cùng con
Cách tốt nhất để con an toàn và vui khi chơi online là cha mẹ tham gia:
- Thỉnh thoảng ngồi xem con chơi, hỏi về ván cờ.
- Cùng con giải bài tập chiến thuật.
- Chơi với con trên bàn cờ của trang hoặc bàn cờ thật.
Ngay cả khi cha mẹ không biết chơi cờ, sự quan tâm đó đã rất có ý nghĩa với trẻ.
Những lỗi hay gặp của cha mẹ
Cho trẻ dùng tài khoản của người lớn với đầy đủ tính năng trò chuyện.
Không biết con chơi trên trang nào, với ai.
Chỉ cấm mà không giải thích. Trẻ dễ tìm cách lách.
Quá chú ý tới điểm số của con, vô tình tạo áp lực.
Để trẻ chơi không giới hạn thời gian.
Thoả thuận gia đình
Một cách hiệu quả là cùng con viết một "thoả thuận chơi cờ online" ngắn, dán cạnh chỗ để máy tính:
- Con chơi vào khung giờ nào, bao lâu.
- Con dùng tài khoản nào, ai biết mật khẩu.
- Con sẽ làm gì khi có người lạ nhắn tin hoặc nói điều khó chịu.
- Khi nào con được chơi ván tính điểm, khi nào chỉ chơi với máy.
Trẻ tham gia viết thoả thuận thường tự giác thực hiện hơn là chỉ nghe cha mẹ ra lệnh.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi có thể chơi cờ online?
Tuỳ từng trẻ và quy định của từng trang. Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên ngồi cùng và dùng tài khoản dành cho trẻ em nếu có.
Có nên tắt trò chuyện trong ván không?
Với trẻ em, nên tắt hoặc hạn chế trò chuyện với người lạ.
Trẻ chơi bao lâu mỗi ngày là hợp lý?
Tuỳ độ tuổi, nhưng nên có giới hạn rõ ràng, ví dụ khoảng ba mươi phút, và xen kẽ với cờ thật.
Làm sao biết con có gặp vấn đề trên mạng?
Để ý những dấu hiệu như giấu màn hình, nhắc tới bạn mới trên mạng, buồn bã sau khi chơi.
Cha mẹ không biết chơi cờ có giúp được con không?
Có. Sự quan tâm, trò chuyện và thiết lập an toàn không cần biết chơi cờ. Các bài khác có trong mục chơi cờ online.
