Nhập thành xong, nhiều người chơi thở phào: Vua đã an toàn. Nhưng nhập thành chỉ là bước đầu. Trong trung cuộc, an toàn của Vua phụ thuộc vào những Tốt đứng trước nó, những quân phòng thủ quanh nó, và cách bạn phản ứng khi đối phương bắt đầu dồn quân sang.
Bài này nói về an toàn Vua trong trung cuộc: lá chắn Tốt là gì, vì sao ô thở quan trọng, khi nào được đẩy Tốt trước Vua, những dấu hiệu Vua sắp bị tấn công và cách phòng thủ kịp thời. Nếu chưa quen nhập thành, đọc trước nhập thành.
Lá chắn Tốt
Sau khi nhập thành cánh Vua, Vua trắng thường đứng ở g1, sau ba Tốt f2, g2, h2. Ba Tốt này là lá chắn: chúng che Vua khỏi các đường chéo và cột của quân đối phương.
Lá chắn Tốt có một đặc điểm quan trọng: Tốt không đi lùi. Mỗi nước Tốt trước Vua là vĩnh viễn. Một Tốt đã đẩy lên sẽ để lại những ô yếu mà không Tốt nào che lại được.
Vì vậy nguyên tắc chung: đừng đẩy Tốt trước Vua khi không có lý do rõ ràng.
Ô thở: ngoại lệ quan trọng
Có một lý do rõ ràng và phổ biến để đẩy một Tốt trước Vua: tạo ô thở chống chiếu hết hàng cuối.
Khi cả ba Tốt f2, g2, h2 còn nguyên, Vua ở g1 không có ô để đi nếu bị Xe hoặc Hậu chiếu trên hàng một. Đây là nguyên nhân của vô số ván thua vì chiếu hết hàng cuối.
Một nước h3 (hoặc h6 với Đen) đúng lúc cho Vua ô h2 để tránh. Nhiều người chơi có kinh nghiệm đi nước này khi trung cuộc đã ổn định, trước khi các quân nặng bắt đầu trao đổi trên hàng cuối.
Lưu ý: ô thở chỉ nên tạo khi cần. Đi quá sớm, nó có thể trở thành mục tiêu cho đối phương, ví dụ đối phương thí quân ở h3 để phá lá chắn.
Khi nào được đẩy Tốt trước Vua
Ngoài ô thở, còn vài trường hợp hợp lý:
- Fianchetto: đẩy g3 để đưa Tượng về g2. Tượng đứng đó thay Tốt che các ô trắng quanh Vua. Nhưng khi đã fianchetto, đừng đổi Tượng đó một cách dễ dàng, vì các ô f3, h3 sẽ trở nên rất yếu. Xem fianchetto là gì.
- Đuổi một quân khó chịu: một Mã hoặc Tượng đối phương đứng ở g4 hay h4 gây áp lực, đẩy Tốt đuổi đi có thể đáng, nhưng cân nhắc ô yếu để lại.
- Tấn công khi hai bên nhập thành khác cánh: nếu Vua bạn ở cánh Hậu và Vua đối phương ở cánh Vua, đẩy Tốt cánh Vua là tấn công, không phải làm yếu Vua mình.
Dấu hiệu Vua sắp bị tấn công
Học nhận ra những dấu hiệu này giúp bạn phòng thủ trước khi quá muộn:
- Đối phương dồn quân sang cánh Vua của bạn: Hậu, Mã, Tượng cùng nhắm về một khu vực.
- Tượng đối phương nhắm vào ô h7 hoặc h2 trên một đường chéo dài.
- Cột bị mở gần Vua bạn: nếu cột f, g hay h mở và đối phương có Xe ở đó.
- Tốt đối phương đang tiến về phía lá chắn Tốt của bạn, nhất là khi hai bên nhập thành khác cánh.
- Quân phòng thủ của bạn đang ở xa: Mã f3 đã đi nơi khác, Tượng đã đổi.
Một quy tắc thực tế: đếm số quân tấn công của đối phương gần Vua bạn, và số quân phòng thủ của bạn ở đó. Nếu đối phương có nhiều hơn, bạn cần hành động.
Cách phòng thủ
- Đưa thêm quân về phòng thủ. Một Mã ở f3 hay f6 là quân phòng thủ tốt nhất quanh Vua đã nhập thành.
- Đổi quân tấn công của đối phương. Đổi Tượng đang nhắm h7 hoặc đổi Hậu đối phương làm giảm mạnh sức tấn công.
- Phản công ở trung tâm. Một nước phá ở trung tâm thường buộc đối phương rút quân về, vì đòn tấn công bên cánh thường yếu đi khi trung tâm bị mở.
- Không hoảng loạn đẩy Tốt. Nhiều người khi bị tấn công đẩy hết Tốt trước Vua để "đuổi" quân đối phương, kết quả là lá chắn bị phá hoàn toàn.
Khi Vua chưa nhập thành
Nếu Vua bạn còn ở giữa bàn khi trung tâm bị mở, đó là tình huống nguy hiểm nhất. Các cột d và e mở là đường tấn công trực tiếp của Xe và Hậu đối phương.
- Nhập thành càng sớm càng tốt nếu còn quyền.
- Nếu không nhập thành được, giữ trung tâm đóng bằng Tốt, và đưa Vua sang một bên bằng tay nếu cần.
- Đổi Hậu thường làm giảm nguy hiểm cho Vua chưa nhập thành.
An toàn Vua và tàn cuộc
An toàn Vua là chuyện của khai cuộc và trung cuộc. Khi bước vào tàn cuộc, khi Hậu và phần lớn quân nặng đã đổi, Vua trở thành quân tấn công. Lúc đó, để Vua đứng yên sau lá chắn Tốt là lãng phí. Xem đối Vua.
Những lỗi hay gặp
Đẩy g4 hoặc h4 vô cớ khi đã nhập thành cánh Vua. Tạo ô yếu mà không được gì.
Đổi Tượng fianchetto để lấy một quân tương đương, để lại lỗ hổng quanh Vua.
Để Mã f3 rời đi quá lâu. Mã f3 là "vệ sĩ" tốt nhất của Vua đã nhập thành.
Không tạo ô thở khi các quân nặng đã lên hàng cuối.
Chỉ nhìn Vua đối phương. Mải tấn công mà không kiểm tra Vua mình.
Luyện tập
- Sau mỗi ván thua, xem lại: Vua mình bị tấn công từ lúc nào? Dấu hiệu đầu tiên là gì?
- Chơi với máy trên bàn cờ của trang, đặt mục tiêu không đẩy Tốt trước Vua trong trung cuộc nếu không có lý do rõ ràng.
- Đọc thêm các bài trong mục trung cuộc, như lập kế hoạch trung cuộc.
Câu hỏi thường gặp
Nhập thành xong có phải Vua đã an toàn?
Chưa chắc. An toàn còn phụ thuộc vào lá chắn Tốt và quân phòng thủ quanh Vua.
Có nên đẩy h3 sau khi nhập thành?
Nên khi cần ô thở chống chiếu hết hàng cuối, thường khi trung cuộc đã ổn định. Đẩy quá sớm có thể tạo mục tiêu cho đối phương.
Vì sao không nên đổi Tượng fianchetto?
Vì Tượng đó che các ô quanh Vua. Đổi nó đi, các ô đó trở nên yếu và khó bảo vệ.
Làm sao biết Vua sắp bị tấn công?
Khi đối phương dồn nhiều quân về phía Vua bạn, có Tượng nhắm h7 hoặc h2, hoặc có cột mở gần Vua.
Khi bị tấn công nên làm gì?
Đưa thêm quân về phòng thủ, đổi quân tấn công của đối phương, và phản công ở trung tâm nếu có thể.
